EEG-Biofeedback i przyszłość terapii
Ostatnie lata przyniosły nam niezwykłe odkrycia neuronauki i dzięki rozwojowi nowoczesnych technik obrazowania mózgu rozumiemy ten niezwykły organ coraz lepiej. Co za tym idzie, możemy lepiej rozpoznawać sytuacje kiedy jego nieharmonijna praca zaczyna sprawiać kłopoty oraz skuteczniej interweniować. Wiedza o mechanizmach działania mózgu sprawia, że mamy więcej możliwości świadomego modyfikowania jego działania i to nie tylko w laboratorium ale i na co dzień. Postulat aby ta wiedza przenikała w jak największym stopniu do psychologii i psychoterapii jest bardzo ważny, jeśli nie kluczowy dla ich rozwoju.
Zdaniem profesora psychologii Louisa Cozolino, w "przyszłości diagnozę psychologiczną będzie się stawiać na podstawie zaburzeń regulacji konkretnych sieci neuronowych". Dziś wiemy już lepiej jaki związek zaburzenia psychiczne mają z procesami neurobiologicznymi. Zależność między jednym a drugim wydaje się oczywista, gdyż to mózg stanowi podstawę naszego umysłu i jest z nim tożsamy. Nasz lęk czy depresja musi mieć jakiś fizyczny, mózgowy substrat, przecież nie są to zjawiska niezależne od materii, które zsyłają na nas złośliwe demony. Każdy nasz stan czy to będzie zmęczenie czy energia, przygnębienie czy radość, koncentracja czy rozproszenie ma podstawę w naszym mózgu i nie da się temu zaprzeczyć.
Wraz z postępem neuronauki osoby zajmujące się zawodowo zdrowiem i dobrostanem psychicznym będą zyskiwały coraz bardziej szczegółową wiedzę na temat specyficznych zmian, które zachodzą w mózgu i ograniczają w efekcie funkcjonowanie oraz także, mamy nadzieje, nowoczesne narzędzia służące do ich modyfikacji. Nie będzie mowy o działaniu po omacku i stosowaniu strategii, które być może pomogą a być może nie. Skuteczna terapia zdaniem profesora Cozolino to taka, która wywołuje pozytywne zmiany w aktywności mózgu sprzyjajace większej integracji sieci neuronowych. Być może już za kilkadziesiąt lat każdy psychiatra i psycholog będzie miał w swym gabinecie specjalne urządzenie do obrazowania mózgu, które wskaże obszary wymagające interwencji, zbyt pobudzone lub zbyt zahamowane. Tym urządzeniem może być na przykład aparat do tomografi emisyjnej pojednycznych fotonów, który jako jeden z pierwszych na pacjentach we własnej klinice stosuje znany psychiatra Daniel Amen.
Niektóre szkoły psychoterapii, w tym na przykład poznawczo-behawioralna, obficie czerpie z wiedzy o zależności pomiędzy rozregulowaniem niektórych obszarów mózgu i układów a symptomami. Na pewno więcej jeszcze badań potrzeba aby znaleźć wyraźny związek pomiędzy konkretną interwencją a jej wpływem na zakłócony obszar mózgu. To co dziś ma do dyspozycji psycholog i psychoterapeuta to rozmowa kształtująca narrację i refleksję na wyższym poziomie, relację z pacjentem, która uspokaja, budzi zaufanie i poczucie bezpieczeństwa, interpretację i konfrontację rodzące integrację sieci neuronowych i łagodny, leczniczy stres. Wszystko to na pewno wpływa pozytywnie na mózg i jego funkcjonowanie. Dziś wiemy, że zachodzą w nim wtedy zmiany związane z metaboliczną aktywnością rejonów mózgu. Dzięki postępowi neuronauki te zmiany jednak będą mogły być coraz szybsze, dokładniejsze i pewne. Połączenie "miękkich" i "twardych" technik pomocy sprawi, że psychoterapia będzie wysoce skuteczną i nowoczesną metodą.
Psychoterapia jednak nie pomaga wszystkim. Niektórym dlatego, że nie chcą analizować z obcą osobą swoich problemów i nie wierzą, że to im coś da, a innym bo dysregulacja mózgu jest silna i trwała. Dla tej grupy, a jest ona dość spora, wystarczą same twarde techniki interwencji, nie opierające się tylko i wyłącznie na kontakcie z drugą osobą.
EEG-Biofeedback
"Twardą" techniką, korzystającą z dorobku neuronauki, która już dziś jest dostępna, efektywna i dokładna jest neurofeedback i na pewno w przyszłości będzie ważnym i rozpowszechnionym narzędziem w arsenale technik osób świadczących pomoc psychologiczną.
Diagnoza QEEG, która go często poprzedza, pozwala wykryć obszary mózgu zbyt zahamowane lub zbyt wzbudzone, asymetrie aktywności między półkulami, zbyt silną lub zbyt słabą komunikację pomiędzy ośrodkami mózgowymi. Jest to jedno z bardziej dostępnych metod nieinwazyjnego badania mózgu i jej pomoc może być nieoceniona. Wykorzystując bazy normatywne zawierające zapisy aktywności mózgu osób zdrowych, możemy porównać swój mózg do tych działających optymalnie i otrzymać wskazania dotyczące dysproporcji (np. asymetria w aktywności płatów czołowych charakterystyczna dla depresji, zwolnienie w obszarze czołowym a ADHD).
Następnie klient ma niezwykłą możliwość wpływania na aktywność swego mózgu. Innymi słowy, mózg może przyglądać się jakby w lustrze i poprawić swe funkcje. Następują zmiany we wzorach fal mózgowych i przepływie krwi w mózgu. Neurofeedback nie jest techniką w której naszemu mózgowi cokolwiek się aplikuje, jak jest w przypadku leków czy impulsów elektrycznych ale jest czystym procesem samo-regulacji. Uczymy mózg lepiej funkcjonować gdyż zwiększamy jego wiedzę o nim samym.
Mózg jest niezwykłym narządem, który może wprowadzać poprawki do swojej własnej aktywności. Nawet gdy w końcu zabierze mu się lustro w postaci komputera, nie oznacza to, że wraca on do stanu z przed treningu, gdyż w zadziwiający sposób nauczył się samodzielnie przełączać między różnymi stanami.
Mimo, że neurofeedback przede wszystkim wpływa na obszary korowe, wiemy, że mózg jest system sieci i zmiany w jednym obszarze prowadzą do zmian w innych, głębszych. Np. płaty skroniowe leżą blisko centrum emocjonalnego zwanego układem limbicznym i właśnie poprzez oddziaływanie na te obszary uzyskujemy też uspokojenie emocji.
To właśnie dlatego neurofeedback jest tak fascynującą i obiecującą metodą, którą czeka także coraz większe doskonalenie. Warto rozważyć wykorzystanie tej techniki w swojej pracy terapeutycznej jaki i w przypadku doświadczania symptomów nieoptymalnego działania mózgu.